Het bijna 750 jaar oude Zoeterwoude staat cultuurhistorisch op een kruispunt. De kerkepaden, ooit ontstaan door de voetstappen van generaties voor ons die naar de kerk trokken, blijken anno 2025 nog steeds kwetsbaar voor beleid dat te weinig oog heeft voor de ziel van het landschap. De vragen die het CDA deze week stelde maken dat ook weer pijnlijk duidelijk.
Laat helder zijn het plan achter de vragen van het CDA om het Lange – en het Korte kerkepad te beschermen is een hoopvolle stap in de goede richting. Het is evenwel tekenend voor de situatie dat het Gelderswoudse Kerkepad wederom ontbreekt, terwijl het historisch ouder én betekenisvoller is dan de andere twee paden. Ieder cultuurhistorisch onderzoek zou het opnemen; Zoeterwoude doet dat niet. Dat strookt niet met de Omgevingsvisie, waarin de gemeente pas drie jaar geleden plechtig vastlegde dat cultuurhistorie behouden en versterkt moet worden.
Andere gemeenten tonen dat het wél kan. Een paar voorbeelden: In Alphen aan den Rijn genieten de nog resterende delen van het Jaagpad langs de Oude Rijn– jonger dan onze kerkepaden – stevige bescherming gebed in het paraplubestemmingsplan Cultuurhistorie, onderbouwd met een diepgaand onderzoek. Súdwest-Fryslân heeft onderzoek gedaan naar de historische wegen en paden in de gemeente, deze in bescherming genomen en een subsidieregeling ingesteld om de paden te ondersteunen. In Zoeterwoude echter verdwijnen historische structuren tussen begrotingsposten en technische keuzes. De paden bestaan juridisch niet eens als te beschermen object. Dat is een bestuurlijke lacune die niet past bij een gemeente die een Kroonjuweel van Zuid-Holland binnen haar grenzen heeft.
Het wantrouwen van inwoners komt niet uit het niets. Het Molenpad staat velen nog op het netvlies als voorbeeld van hoe het níet moet. Toen politieke partijen dit voorjaar zeiden dat zoiets nooit meer zou gebeuren, keerde de rust terug. De zekerheid van toen is evenwel verdampt nu in de investerings-begroting een post voor het onderhoud van de paden opduikt van één miljoen euro zonder duidelijke toelichting. Dat hoge bedrag, in combinatie met een aangekondigd voorstel met keuzes en stilzwijgen van partijen die in het voorjaar een stevig “niet weer” uitspraken, voedt de begrijpelijke angst voor opnieuw een grootschalige ingreep. Wie stilzwijgend communiceert, creëert ruimte voor onzekerheid en speculatie.
Daarom is maar één route verstandig: openheid en bescherming. Spreek helder uit dat verbreding en verstening niet aan de orde is. Erken alle kerkepaden – inclusief het onderbelichte Gelderswoudse – als ensemble met cultuurhistorische waarde. En borg die bescherming formeel.
De kerkepaden zijn geen strookjes grond om in centimeters te meten. Ze zijn dunne lijnen in een eeuwenoud landschap dat Zoeterwoude al 750 jaar maakt tot wat het is. Wie daarin snijdt, snijdt in de ziel van de gemeenschap.
De redactie.
