Kroonjuweel van Zuid-Holland

De Weipoort is een cultuur-histrisch Kroonjuweel van Zuid-Holland. Uniek vanwege het drie-voudige lint dat loopt langs de assen gevormd door de Weipoortseweg Vliet (vaarweg) en de Weipoortseweg (rijweg). Zoals de cultuur-historici het omschrijven: “De Weipoort is een monumentaal, schilderachtig bebouwingslint met zeldzame tweevoudige ontginningsas. Naast de dubbele bebouwingsstrook langs de weg ligt namelijk nog een ijl boerderijlint aan de overzijde (oostelijke zijde) van de Weipoortse Vliet. Het lint loopt dood in het zuiden. “

Kreekruglint

Het lint van de Weipoort is ontstaan op de net iets hogere gronden van een oude kreekrug. De Weipoortse Vliet is een inmiddels gekanaliseerde veenstroom van waaruit omliggende polders zijn ontgonnen. Het beeld van het lint wordt bepaald door het grillige verloop van de kades, boezemwater dat ter hoogte van de weg ligt, en daarvan wordt afgeschermd door lage tuimelkades, hakhouteilandjes, cultuurhistorische bebouwing en bruggetjes over het water.

Identiteitsdrager

De Weipoort is een zeer belangrijke identiteitsdrager voor Wijk en Wouden. Identiteitsdrager zijn de bijzondere plekken en elementen die het verhaal van het gebied vertellen en zichtbaar maken. Het meest kenmerkende aan het gebied is de relatieve gaafheid van dit stuk veenweidepolder, met bijbehorende watergangen en dijken. Het is een gebied waar cultuurhistorische waarden in bijzondere mate én in onderlinge samenhang voorkomen. Het cultureel erfgoed is hier nog in grote mate bepalend voor het karakter en de ruimtelijke kwaliteit. Voor het lint van Weipoort geldt dit in het bijzonder, en het is dan ook benoemd tot Kroonjuweel. Kroonjuwelen zijn de cultuurhistorische ankerpunten van een gebied die sterk bepalend zijn voor de identitei en herkenbaarheid van een plek.

Ambitie voor de Weipoort

Bij ontwikkelingen zijn de huidige korrel, profiel, transparantie en respect voor de historische gaafheid van het lint richtinggevend. Er zijn geen nieuwe ontwikkelingen gewenst. Inpassen van ontwikkelingen is maatwerk, waarbij rekening gehouden dient te worden met:

• Behouden van het karakteristieke ‘drievoudige’ lint.
• Behouden van de bestaande breedte, de opbouw van het profiel en beplanting van wegen en waterlopen.
• Behouden van monumentale bebouwing en bruggen.
• Openhouden van de bestaande spaties in het lint, waardoor doorzichten behouden blijven naar het open achterland
• Eilandjes met hakhout behouden als beeldbepalende elementen.
• Behouden van de directe relatie van erven met het water.
• Werk aan de kade is maatwerk, waarbij zeker karakteristieke tuimelkades behouden blijven.
• Erven worden direct ontsloten vanaf het lint.

Kroonjuwelen

Binnen de zestien topgebieden van Zuid-Holland liggen in totaal dertien ‘Kroonjuwelen’ van het Zuid-Hollandse landschap. Dit zijn cultuurhistorische ankerpunten van een topgebied, die in zeer sterke mate bepalend zijn voor de identiteit en herkenbaarheid van een plek. De selectiecriteria zijn:

1. Ligging in een Topgebied Cultureel Erfgoed Zuid-Holland.
2. Structuren of ruimtelijke eenheden met een zeer gave en kwetsbare cultuurhistorische samenhang in tijd en ruimte.
3. Aanwezigheid van historisch-landschappelijke én historisch-stedenbouwkundige kenmerken, waarvan een groot deel van zeer hoge waarde op grond van de Cultuurhistorische Hoofdstructuur Zuid-Holland.
4. Zeer goede ruimtelijke en functionele samenhang tussen die kenmerken.
   NB. Beschermde stads- en dorpsgezichten (Erfgoedwet/Omgevingswet) komen alleen in aanmerking voor selectie als één van de volgende thema’s van toepassing is (cf. provinciale themajaren Cultuur): landgoederenzone, molens / waterhuishouding, vaarwegen / verdedigingslinies.

De ‘kroonjuwelen’ van het Zuid-Hollandse landschap zijn:

• Landgoed Keukenhof en omgeving (Bollenstreek)
• Kagerplassen en molens (topgebied Kaag / Oude Rijn)
• Landgoederenzone (Den Haag / Wassenaar)
• Weipoort (Zoeterwoude / Stompwijk)
• Aarlanderveen (Aarlanderveen / Nieuwkoopsche Plassen / Meije)
• Meije (Aarlanderveen / Nieuwkoopsche Plassen / Meije)
• Wierickerschans (Reeuwijksche Plassen / Oude Hollandse Waterlinie)
• Vlietlanden / Duifpolder / Negenhuizen (Midden-Delfland)
• Middengebied Krimpenerwaard (Krimpenerwaard)
• Panorama Kinderdijk (Alblasserwaard / Vijfheerenlanden)
• Nieuwe Hollandse Waterlinie / Diefdijk (Alblasserwaard / Vijfheerenlanden)
• Schurvelingengebied (Kop van Goeree)
• Polder de Biesbosch (Dordtse Biesbosch)

Beleid 
Voor kroonjuwelen geldt de algemene sturingsrichtlijn ‘behoud van uitzonderlijke kwaliteit’, zoals vastgelegd in de Provinciale Structuurvisie Zuid-Holland. Met deze richtlijn wordt aangegeven hoe de provincie in beginsel met ontwikkelingen wil omgaan wat betreft cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit. Cultuurhistorie is hier dé drager van ruimtelijke ontwikkeling Uitgangspunt is om bij toekomstige ontwikkelingen: zowel de structuur alsook van fysieke elementen (gebouwen, waterlopen, kades, e.d.) te behouden en versterken van door het herkenbaar houden van de ruimtelijke kenmerken hiervan (verkavelingspatroon, openheid, bebouwingsstructuur, profiel van kades, wegen en waterlopen). Dit betekent dat bij ruimtelijke ontwikkelingen die strijdig zijn met genoemd uitgangspunt de cultuurhistorische en landschappelijke belangen in principe prevaleren boven andere belangen c.q. dat ruimtelijke ontwikkelingen die strijdig zijn met genoemd uitgangspunt in principe uitgesloten zijn (tenzij sprake is van een groot openbaar/maatschappelijk belang). Ruimtelijke ontwikkelingen die passen binnen genoemd uitgangspunt zijn in principe mogelijk. De algemene sturingsrichtlijn is verder uitgewerkt in specifieke richtlijnen. Deze zijn vastgelegd in de Nota Regioprofielen Cultuurhistorie Zuid-Holland.