Lang voordat er sprake was van een aaneengesloten buurtschap, vormden de Weipoortse Vliet en de Noord Aa natuurlijke lijnen in het veen- en kleilandschap ten zuiden van Leiden. Deze waterlopen waren geen grenzen, maar verbindingen. Ze boden toegang tot het achterland, maakten ontginning mogelijk en vormden de basis voor bewoning. Boerderijen ontstonden op de hogere oeverwallen, met het water als levensader voor vervoer, afwatering en handel.
Aan de hand van oud beeld materiaal, verhalen en vertellingen neemt De Weipoort u mee in de geschiedenis van deze buurt. Van het Woud zonder genade tot het heden. We proberen een zo realistisch mogelijk beeld te schetsen. Natuurlijk is dat niet de waarheid. We moeten het doen met stille getuigen, oude vertellingen en beelden die er nog zijn. Moderne techniek helpt ons een beetje.
Aan het begin van de Weipoortse Vliet, op een strategische plek waar waterwegen samenkwamen, verrees in de veertiende eeuw het Huys Swieten. Dit versterkte huis was meer dan een woning; het was een machtscentrum. Van hieruit werd het omliggende land beheerd, recht gesproken en toezicht gehouden op de ontginningen. De slotgracht en de ligging maakten duidelijk dat hier niet alleen werd gewoond, maar ook verdedigd. Het huis keek uit over de Vliet en het open land richting de Noord Aa, een positie die zowel praktisch als symbolisch was. Het beeld is gegenereerd op basis van een bekende gravure van het Kasteel.
Aan het eind van de buurt stonden in de Gelderswoudse polders drie molens. Molens die het water van de in 1628 ontstane polder op peil hielden. De boven- en de ondermolen hielpen mee aan het droogleggen van de Noordplas. De Stenen beer hield de oude en de nieuwe Gelderswoudse polder droog. Op de voorgrond de molensloot die ooit uitmondt in de Noord Aa. Het beeld is gemaakt met behulp van een oude zwart-wit foto uit de molendatabase.
